Đôi khi điều ta nhìn thấy chưa chắc là toàn bộ một con người

Đôi khi điều ta nhìn thấy chưa chắc là toàn bộ một con người

Trong Lão Hạc, Nam Cao từng viết:

“Một người đau chân có lúc nào quên được cái chân đau của mình để nghĩ đến một cái gì khác đâu?”

Mình đã đọc câu này từ lâu, nhưng càng lớn lên, mình càng cảm thấy nó đúng với cuộc sống.

Khi một người đang đau, điều họ cảm nhận rõ nhất thường chỉ là nỗi đau của chính mình. Khi một người đang ngập trong áp lực về tiền bạc, bệnh tật, gia đình hay công việc, đôi khi chỉ riêng việc cố gắng đi hết một ngày đã lấy gần như toàn bộ sức lực của họ.

Trong những lúc như vậy, họ có thể trở nên lạnh lùng, dễ nổi nóng hoặc không còn đủ tinh tế để quan tâm đến người xung quanh. Không hẳn vì họ là người xấu. Có thể họ chỉ đang quá mệt để thể hiện phần tốt đẹp nhất của mình.

Chúng ta thường chỉ nhìn thấy phản ứng, không nhìn thấy nguyên nhân

Mình nghĩ chúng ta rất dễ đánh giá một người qua những gì họ biểu hiện ra bên ngoài.

Một ánh mắt lạnh lùng khiến ta nghĩ họ khó gần. Một câu trả lời cộc lốc khiến ta cho rằng họ thiếu tôn trọng. Một lần họ từ chối giúp đỡ cũng có thể khiến ta gắn cho họ cái nhãn ích kỷ. Chỉ từ vài khoảnh khắc ngắn ngủi, ta nhanh chóng đi đến kết luận về cả một con người.

Bản thân mình đôi khi cũng như vậy.

Mình từng chỉ dựa vào cách một người nói chuyện, phản ứng hoặc cư xử với mình rồi âm thầm đánh giá họ. Thậm chí có lúc mình còn nhớ mãi một thái độ không vui và tự hình thành trong đầu một hình ảnh không mấy tốt đẹp về người đó.

Trong khoảnh khắc ấy, mình chỉ nhìn thấy điều khiến mình khó chịu. Mình quên mất rằng đằng sau phản ứng kia, có thể họ đang phải gánh chịu một áp lực mà mình không biết. Có thể họ vừa trải qua một chuyện không vui, đang gặp vấn đề với gia đình, chật vật vì tiền bạc hoặc đã mệt mỏi trong một thời gian rất dài.

Có thể câu nói cộc lốc ấy đến sau một ngày họ phải giải quyết quá nhiều vấn đề. Có thể vẻ lạnh lùng ấy là cách họ tự bảo vệ mình sau những lần bị tổn thương. Cũng có thể họ chưa biết cách cư xử tốt hơn, bởi môi trường họ lớn lên chưa từng dạy họ điều đó.

Mình không biết điều gì trong số đó là thật. Nhưng chính việc không biết ấy lại là điều đáng để suy nghĩ. Mình thường có quá ít thông tin nhưng lại đưa ra những kết luận quá chắc chắn về người khác.

Thấu cảm không có nghĩa là chấp nhận mọi thứ

Nói thì dễ, nhưng mình biết bản thân không phải lúc nào cũng làm được. Khi đang bực mình, điều đầu tiên mình nghĩ đến vẫn là cảm xúc của mình, chứ không phải hoàn cảnh của người làm mình khó chịu.

Có lẽ thấu cảm không bắt đầu từ việc mình hiểu được hoàn toàn một người khác. Chúng ta đâu thể thật sự sống cuộc đời của họ, cảm nhận chính xác những gì họ đã trải qua hay biết hết những vết thương họ đang giấu.

Thấu cảm có thể chỉ bắt đầu từ việc thừa nhận rằng góc nhìn của mình còn hạn hẹp. Rằng câu chuyện mình đang nhìn thấy chưa chắc đã là toàn bộ sự thật.

Điều đó không có nghĩa là phải đồng ý với mọi hành động hay tiếp tục chịu đựng khi người khác làm tổn thương mình. Ta vẫn có quyền không chấp nhận một cách cư xử tệ, đặt ra giới hạn và rời khỏi một mối quan hệ không lành mạnh.

Chỉ là trước khi kết luận một người hoàn toàn xấu xa, có lẽ ta nên chậm lại một chút và tách hành động của họ khỏi toàn bộ con người họ. Thay vì nghĩ “họ là một người tệ”, mình có thể nhìn sự việc đúng như nó đã xảy ra: “họ vừa nói một câu khiến mình tổn thương”.

Sự thay đổi ấy nghe có vẻ nhỏ, nhưng nó giúp mình nhìn mọi chuyện công bằng hơn. Một người có thể đã làm một điều sai, nhưng một điều sai chưa chắc đã nói hết họ là ai.

Hiểu không phải để bao che. Hiểu là để mình không trở nên tàn nhẫn chỉ vì một kết luận vội vàng.

Ai cũng đang mang theo một “cái chân đau” của riêng mình

Có những nỗi đau rất dễ nhìn thấy. Nhưng cũng có những nỗi đau được giấu sau một vẻ ngoài bình thường, một nụ cười hoặc cả sự kiêu ngạo.

Một người hay khoe khoang có thể đang cố che đi cảm giác thua kém. Một người luôn muốn chứng minh mình đúng có thể chưa bao giờ cảm thấy bản thân được công nhận. Người quá tính toán với tiền bạc có thể đã từng sống trong những ngày thiếu thốn. Còn người ít quan tâm đến người khác đôi khi chỉ đang dùng hết sức để giữ cuộc sống của mình không đổ vỡ.

Không thể biết chắc những điều đó chỉ bằng vài lần gặp gỡ. Vì vậy, thay vì tự viết tiếp câu chuyện của người khác bằng những giả định trong đầu, có lẽ mình nên để lại một khoảng trống cho những điều mình chưa biết.

Mỗi người lớn lên trong một gia đình khác nhau, đi qua những hoàn cảnh khác nhau và mang theo những trải nghiệm hoàn toàn khác nhau. Nếu cầm kịch bản cuộc đời của họ, sống trong đúng môi trường ấy và chịu những tổn thương ấy, chưa chắc mình đã đưa ra được lựa chọn tốt hơn.

Nghĩ như vậy không khiến mình trở nên ngây thơ. Nó chỉ giúp mình bớt chắc chắn rằng mọi đánh giá của mình đều đúng.

Cố gắng hiểu nhau thêm một chút

Càng lớn, mình càng thấy con người hiếm khi chỉ tốt hoặc chỉ xấu. Trong mỗi người đều có phần đẹp đẽ và phần chưa hoàn thiện. Hoàn cảnh chỉ khiến một phần nào đó hiện ra rõ hơn ở từng thời điểm.

Có những ngày mình rộng lượng và kiên nhẫn. Nhưng cũng có những ngày chính mình mệt mỏi, nóng nảy và vô tình làm người khác tổn thương. Nếu mình mong được người khác nhìn bằng một ánh mắt bao dung trong những ngày tệ nhất, có lẽ họ cũng mong điều tương tự.

Chắc mình vẫn sẽ có những đánh giá đầu tiên. Đó gần như là phản xạ tự nhiên. Nhưng mình muốn học cách không biến ấn tượng đầu tiên ấy thành kết luận cuối cùng về một con người.

Trước một lời nói khiến mình khó chịu, mình muốn tập dừng lại và tự hỏi: Liệu phía sau phản ứng ấy có điều gì mà mình chưa biết?

Có thể mình sẽ không bao giờ biết được câu trả lời. Nhưng chỉ riêng câu hỏi đó cũng đủ để cơn giận dịu xuống, để mình bớt phán xét và đối xử với người trước mặt tử tế hơn một chút.

Có lẽ thấu cảm không cần bắt đầu từ một điều gì quá lớn lao. Nó chỉ bắt đầu từ việc thừa nhận rằng điều mình đang nhìn thấy chưa chắc đã là toàn bộ một con người.